ਸਰੀਰਕ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੇਡ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੁੱਖ ਮਾਪ ਅਤੇ ਯੰਤਰ
(Basic Health Measurement Tools)

ਸਰੀਰਕ ਸਿੱਖਿਆ (Physical Education) ਅਤੇ ਖੇਡ ਵਿਗਿਆਨ (Sports Science) ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸਹੀ ਮੁਲਾਂਕਣ (Assessment) ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਮਾਪ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ 10 ਮੁੱਖ ਉਪਕਰਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:

1. BMI (ਬਾਡੀ ਮਾਸ ਇੰਡੈਕਸ)

ਮਾਪ ਪੈਮਾਨਾ: BMI ਕੈਲਕੁਲੇਟਰ / ਚਾਰਟ

ਕੰਮ: ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਭਾਰ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਪਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

BMI = Weight (kg) / Height² (m²)

2. ਸਰੀਰ ਦਾ ਭਾਰ (Body Weight)

ਯੰਤਰ: ਵੇਇੰਗ ਮਸ਼ੀਨ (Weighing Machine)

ਕੰਮ: ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭਾਰ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ (kg) ਵਿੱਚ ਮਾਪਣ ਲਈ।

3. ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਕੱਦ ਮਾਪਣਾ

ਯੰਤਰ: ਸਟੇਡੀਓਮੀਟਰ (Stadiometer)

ਕੰਮ: ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਕੱਦ (Standing Height) ਮਾਪਣ ਲਈ।

4. ਬੈਠ ਕੇ ਕੱਦ ਮਾਪਣਾ

ਯੰਤਰ: ਐਂਥਰੋਪੋਮੈਟ੍ਰਿਕ ਰਾਡ (Anthropometric Rod)

ਕੰਮ: ਬੈਠਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ।

5. ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ (Blood Sugar)

ਯੰਤਰ: ਗਲੂਕੋਮੀਟਰ (Glucometer)

ਕੰਮ: ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਗਲੂਕੋਜ਼ (ਸ਼ੂਗਰ) ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ।

6. ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ (Heart Beats)

ਯੰਤਰ: ਸਟੈਥੋਸਕੋਪ (Stethoscope)

ਕੰਮ: ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਅਤੇ ਸਾਹ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਮਾਪਣ ਲਈ।

7. ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ/ਚੌੜਾਈ

ਯੰਤਰ: ਬੋਨ ਕੈਲੀਪਰ (Bone Caliper)

ਕੰਮ: ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਦਾ ਸਹੀ ਮਾਪ ਲੈਣ ਲਈ।

8. ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ (Strength)

ਯੰਤਰ: ਡਾਇਨਾਮੋਮੀਟਰ (Dynamometer)

ਕੰਮ: ਹੱਥਾਂ ਜਾਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪਕੜ ਅਤੇ ਤਾਕਤ (Muscle Strength) ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ।

9. ਸਪਾਟ ਪੈਰ ਦੀ ਜਾਂਚ (Flat Foot)

ਯੰਤਰ: ਪੈਡੋਗ੍ਰਾਫ (Pedograph)

ਕੰਮ: ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲੇ ਦੀ ਬਣਤਰ (Flat Foot ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ) ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੈਣਾ।

10. ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਤੰਤੂ

ਵਿਧੀ/ਟੈਸਟ: ਮਸਲ ਬਾਇਓਪਸੀ (Muscle Biopsy)

ਕੰਮ: ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ 'ਫਾਸਟ-ਟਵਿੱਚ' ਜਾਂ 'ਸਲੋ-ਟਵਿੱਚ' ਫਾਈਬਰਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ, ਜੋ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਖਾਸ ਨੋਟ: "Assessment is the first step of performance improvement" — ਯਾਨੀ ਕਿ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਜਾਂ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹੀ ਮਾਪ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਧੀਆ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰੋ!