ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਭੂਮੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਗੱਭਰੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ (Reservation) ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਪੋਰਟਸ ਗ੍ਰੇਡੇਸ਼ਨ ਪਾਲਿਸੀ (Sports Gradation Policy) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖਿਡਾਰੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਤਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟਾਂ ਦੀ ਗ੍ਰੇਡੇਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾ ਪਾਉਂਦੇ। ਅੱਜ ਇਸ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਗ੍ਰੇਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਇਸਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਫਾਇਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕਰਾਂਗੇ।
ਖੇਡ ਗ੍ਰੇਡੇਸ਼ਨ ਕੀ ਹੈ? (What is Sports Gradation?)
ਸਪੋਰਟਸ ਗ੍ਰੇਡੇਸ਼ਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਖੇਡ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਖੇਡ ਦੇ ਪੱਧਰ (Level) ਮੁਤਾਬਕ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਗ੍ਰੇਡ (ਜਿਵੇਂ ਏ, ਬੀ, ਸੀ, ਡੀ) ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੇਡ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਬਿਲਕੁਲ ਅਸਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ (Recognized) ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਜਾਂ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਕੋਟੇ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈਣ ਲਈ ਗ੍ਰੇਡੇਸ਼ਨ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦਾ ਹੋਣਾ 100% ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਖੇਡ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗ੍ਰੇਡ (Different Grades in Punjab)
ਪੰਜਾਬ ਖੇਡ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹੋ:
| ਗ੍ਰੇਡ (Grade) | ਖੇਡ ਦਾ ਪੱਧਰ (Level) | ਮੁੱਖ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ (Tournaments) |
|---|---|---|
| ਗ੍ਰੇਡ-ਏ (Grade-A) | ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ | ਓਲੰਪਿਕ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ, ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ, ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ |
| ਗ੍ਰੇਡ-ਬੀ (Grade-B) | ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ | ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਡਲ, ਜੂਨੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ, SGFI (ਸਕੂਲ ਨੈਸ਼ਨਲ) Top 3 |
| ਗ੍ਰੇਡ-ਸੀ (Grade-C) | ਰਾਜ / ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ | ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਮੈਡਲ, ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਟੇਟ Top 3 |
| ਗ੍ਰੇਡ-ਡੀ (Grade-D) | ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ / ਪਾਰਟੀਸੀਪੇਸ਼ਨ | ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ 1st/2nd, ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ |
1 ਗ੍ਰੇਡ-ਏ (Grade-A)
ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਚਮਕਾਇਆ ਹੈ:
- ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ (Olympic Games)
- ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ (Asian Games)
- ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ (Commonwealth Games)
- ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ
2 ਗ੍ਰੇਡ-ਬੀ (Grade-B)
ਇਹ ਗ੍ਰੇਡ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ (National Level) ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:
- ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਮੈਡਲ ਜੇਤੂ।
- ਜੂਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਜਾਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ (SGFI) ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨਾਂ।
- ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ।
3 ਗ੍ਰੇਡ-ਸੀ (Grade-C)
ਇਹ ਗ੍ਰੇਡ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ (State Level) ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਹੈ:
- ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ (ਸੀਨੀਅਰ ਜਾਂ ਜੂਨੀਅਰ) ਵਿੱਚ ਮੈਡਲ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
- ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (Inter-University) ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।
- ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਟੇਟ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ।
4 ਗ੍ਰੇਡ-ਡੀ (Grade-D)
ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੱਧਰ ਦਾ ਗ੍ਰੇਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਾਂ ਸਟੇਟ ਪਾਰਟੀਸੀਪੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ:
- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਜਾਂ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ।
- ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀ (ਬਿਨਾਂ ਮੈਡਲ)।
ਖੇਡ ਗ੍ਰੇਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਫਾਇਦੇ (Benefits of Sports Gradation)
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਡੇਸ਼ਨ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਫਾਇਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ:
ਗ੍ਰੇਡੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ (Documents Required)
ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਖੇਡ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦੀ ਗ੍ਰੇਡੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਣੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ:
- ਅਸਲੀ ਖੇਡ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ (Original Sports Certificate)
- ਜਨਮ ਮਿਤੀ ਦਾ ਸਬੂਤ (10ਵੀਂ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਜਾਂ ਜਨਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ)
- ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੱਕੇ ਨਿਵਾਸੀ ਹੋਣ ਦਾ ਸਬੂਤ (Residence Certificate / Aadhaar Card)
- ਉਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਫੋਟੋ ਜਾਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਕਟਿੰਗ (ਜੇਕਰ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇ)
- ਸਬੰਧਤ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਜਾਂ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੱਲੋਂ ਤਸਦੀਕਸ਼ੁਦਾ ਫਾਰਮ।
ਗ੍ਰੇਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ: ਆਨਲਾਈਨ ਅਤੇ ਆਫਲਾਈਨ (Step-by-Step Process)
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਹੁਤ ਸੌਖੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ:
- ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਜਾਂ ਆਨਲਾਈਨ ਪੋਰਟਲ: ਖਿਡਾਰੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪੋਰਟਲ (e-District) ਰਾਹੀਂ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਨੇੜਲੇ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਖੇਡ ਗ੍ਰੇਡੇਸ਼ਨ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
- ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ: ਤੁਹਾਡੀ ਫਾਈਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖੇਡ ਅਫ਼ਸਰ (District Sports Officer - DSO) ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਵੈਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ: ਖੇਡ ਵਿਭਾਗ ਉਸ ਖੇਡ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਟੇਟ ਜਾਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦੀ ਵੈਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
- ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਜਾਰੀ ਹੋਣਾ: ਸਭ ਕੁਝ ਸਹੀ ਪਾਏ ਜਾਣ 'ਤੇ ਖੇਡ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਗ੍ਰੇਡੇਸ਼ਨ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਆਨਲਾਈਨ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਸਕੂਲ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਉਣ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਰੀਰਕ ਸਿੱਖਿਆ (DPE) ਅਤੇ ਪੀ.ਟੀ.ਆਈ. ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੈਡਲ ਜੇਤੂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਗ੍ਰੇਡੇਸ਼ਨ ਲਈ ਭੇਜਣ ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂ ਨੌਕਰੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਿੱਕਤ ਨਾ ਆਵੇ।
ਸਿੱਟਾ (Conclusion)
ਸਪੋਰਟਸ ਗ੍ਰੇਡੇਸ਼ਨ ਪਾਲਿਸੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਖੇਡ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਇਸ ਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਹੋ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਅਲਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰੱਖੋ, ਬਲਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗ੍ਰੇਡੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ साकार ਕਰੋ। ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਟੱਡੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਲਈ ਸਾਡੇ ਬਲੌਗ DPE PATHSHALA ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੋ।