риЬриоਾрид 11ри╡ੀਂ - ри╕ри░ੀри░риХ ри╕ਿੱриЦਿриЖ риЕридੇ риЦੇрибਾਂ
Class 11th - Physical Education and Sports | Bilingual Question-Answers (Chapters 1-7)
риЕризਿриЖриЗ 1: ри╕ਿри╣рид ри╕ਿੱриЦਿриЖ (Chapter 1: Health Education)
ри╕ਿри╣рид ри╕ਿੱриЦਿриЖ риЗੱриХ риЕриЬਿри╣ੀ рик੍ри░риХਿри░ਿриЖ ри╣ੈ риЬੋ ри▓ੋриХਾਂ рииੂੰ ри╕ਿри╣ридриоੰриж ридри░ੀриХੇ рииਾри▓ риЬਿриЙриг ри╡ਿੱриЪ риорижриж риХри░рижੀ ри╣ੈ。
рибਾ. риеਾриори╕ ри╡ੁੱриб риЕрииੁри╕ਾри░: "ри╕ਿри╣рид ри╕ਿੱриЦਿриЖ риЙрии੍ри╣ਾਂ ридриЬ਼ри░римਿриЖਂ рижਾ ри╕ੁриоੇри▓ ри╣ੈ риЬੋ ри╡ਿриЕриХридੀриЧрид, рикри░ਿри╡ਾри░риХ риЕридੇ ри╕риоਾриЬਿриХ ри╕ਿри╣рид рииਾри▓ ри╕ੰримੰризਿрид риЖрижридਾਂ, ри░ри╡ੱриИриП риЕридੇ риЧਿриЖрии рииੂੰ риЕрииੁриХੂри▓ ри░ੂрик ри╡ਿੱриЪ рик੍ри░ринਾри╡ਿрид риХри░рижੇ ри╣рии।"
Health Education is a process that helps people live a healthy lifestyle through knowledge and behavior change.
According to Dr. Thomas Wood: "Health Education is the sum of experiences which favorably influence habits, attitudes, and knowledge relating to individual, family, and community health."
WHO рижਾ рикੂри░ਾ рииਾрио ри╡ਿри╕਼ри╡ ри╕ਿри╣рид ри╕ੰри╕риеਾ (World Health Organization) ри╣ੈ। риЗри╣ ри╕ੰрипੁриХрид ри░ਾри╕਼риЯри░ рижੀ риЗੱриХ ри╡ਿри╕਼ੇри╕਼ ри╕ੰри╕риеਾ ри╣ੈ риЬੋ риЕੰридри░ри░ਾри╕਼риЯри░ੀ риЬрииридриХ ри╕ਿри╣рид ри▓риИ риЬ਼ਿੰриоੇри╡ਾри░ ри╣ੈ। риЗри╕ рижੀ ри╕риеਾрикрииਾ 7 риЕрик੍ри░ੈри▓ 1948 рииੂੰ ри╣ੋриИ ри╕ੀ。
WHO stands for World Health Organization. It is a specialized agency of the United Nations responsible for international public health. It was established on April 7, 1948.
ри╕ਿри╣рид ри╕ਿੱриЦਿриЖ риоੁੱриЦ ридੌри░ 'ридੇ 4 риХਿри╕риоਾਂ рижੀ ри╣ੁੰрижੀ ри╣ੈ。
There are mainly 4 types of Health Education.
ри╕ਿри╣рид ри╕ਿੱриЦਿриЖ рижੀриЖਂ риЪਾри░ риоੁੱриЦ риХਿри╕риоਾਂ ри╣ੇриа ри▓ਿриЦੇ риЕрииੁри╕ਾри░ ри╣рии:
- 1. ри╡ਿриЕриХридੀриЧрид ри╕ਿри╣рид ри╕ਿੱриЦਿриЖ: риЗри╕ ри╡ਿੱриЪ ри╡ਿриЕриХридੀ рииੂੰ риЖрикригੀ рииਿੱриЬੀ ри╕рилਾриИ, ри╕ਾрил਼ риХੱрикрйЬੇ, ри╕ੰридੁри▓ਿрид риЦੁри░ਾриХ риЕридੇ риЪੰриЧੀриЖਂ риЖрижридਾਂ римਾри░ੇ ри╕ਿੱриЦਿриЖ рижਿੱридੀ риЬਾਂрижੀ ри╣ੈ।
- 2. ри╕риоਾриЬਿриХ ри╕ਿри╣рид ри╕ਿੱриЦਿриЖ: риЗри╕ ри╡ਿੱриЪ риЖри▓ੇ-рижੁриЖри▓ੇ рижੀ ри╕рилਾриИ, ри╕਼ੁੱриз рикਾригੀ, риЕридੇ ри╕риоਾриЬ рииੂੰ римਿриоਾри░ੀриЖਂ ридੋਂ риоੁриХрид ри░ੱриЦриг римਾри░ੇ риЬਾриЧри░ੂриХ риХੀридਾ риЬਾਂрижਾ ри╣ੈ।
- 3. ри╕риХੂри▓ੀ ри╕ਿри╣рид ри╕ਿੱриЦਿриЖ: ри╕риХੂри▓ਾਂ ри╡ਿੱриЪ римੱриЪਿриЖਂ рииੂੰ ри╕ਿри╣ридриоੰриж риЖрижридਾਂ, ри╕ри░ੀри░риХ ри╕рилਾриИ риЕридੇ риЦੇрибਾਂ рижੇ риори╣ੱридри╡ римਾри░ੇ рижਿੱридੀ риЬਾриг ри╡ਾри▓ੀ ри╕ਿੱриЦਿриЖ।
- 4. ри╕ੰри╕риеਾриЧрид/риЙрижрипੋриЧਿриХ ри╕ਿри╣рид ри╕ਿੱриЦਿриЖ: рилੈриХриЯри░ੀриЖਂ риЬਾਂ рижрил਼ридри░ਾਂ ри╡ਿੱриЪ риХੰрио риХри░рии ри╡ਾри▓ੇ риориЬ਼рижੂри░ਾਂ риЕридੇ риХри░риориЪਾри░ੀриЖਂ рииੂੰ ри╣ਾрижри╕ਿриЖਂ ридੋਂ римриЪриг риЕридੇ ри╕ਿри╣ридриоੰриж ри░ри╣ਿриг ри▓риИ рижਿੱридੀ риЬਾриг ри╡ਾри▓ੀ ри╕ਿੱриЦਿриЖ।
The four main types of health education are:
- 1. Personal Health Education: Focuses on an individual's personal hygiene, balanced diet, clean clothing, and healthy habits.
- 2. Community/Social Health Education: Focuses on keeping the surroundings clean, safe drinking water, and preventing the spread of diseases in society.
- 3. School Health Education: Education provided to children in schools regarding healthy lifestyles, physical hygiene, and the importance of sports.
- 4. Institutional/Industrial Health Education: Provided to workers and employees in factories or offices to protect them from occupational hazards and maintain health.
- ри╡ਿриЧਿриЖриириХ риЕризਾри░: ри╕ਿри╣рид ри╕ਿੱриЦਿриЖ ри╣риоੇри╕਼ਾ ри╡ਿриЧਿриЖриириХ ридੱриеਾਂ 'ридੇ риЕризਾри░рид ри╣ੋригੀ риЪਾри╣ੀрижੀ ри╣ੈ, риЕੰриз-ри╡ਿри╕਼ри╡ਾри╕ਾਂ 'ридੇ риири╣ੀਂ।
- ри╕ри░ри▓ридਾ: ри╕ਿри╣рид ри╕ੰримੰризੀ риЬਾригриХਾри░ੀ ри╕ризਾри░рии риЕридੇ риЖри╕ਾрииੀ рииਾри▓ ри╕риориЭ риЖриЙриг ри╡ਾри▓ੀ ринਾри╕਼ਾ ри╡ਿੱриЪ ри╣ੋригੀ риЪਾри╣ੀрижੀ ри╣ੈ।
- рижਿри▓риЪри╕рикੀ: риЗри╣ ри╕ਿੱриЦਿриЖ рижਿри▓риЪри╕рик ридри░ੀриХਿриЖਂ (риЬਿри╡ੇਂ риЪਾри░риЯ, рилਿри▓риоਾਂ, рибри░ਾриоੇ) ри░ਾри╣ੀਂ рижਿੱридੀ риЬਾригੀ риЪਾри╣ੀрижੀ ри╣ੈ।
- ри▓ੋрйЬ риЕризਾри░рид: риЗри╣ ри▓ੋриХਾਂ рижੀриЖਂ ри╕риеਾриириХ ри▓ੋрйЬਾਂ риЕридੇ ри╕риоੱри╕ਿриЖри╡ਾਂ рижੇ риЕрииੁриХੂри▓ ри╣ੋригੀ риЪਾри╣ੀрижੀ ри╣ੈ।
- Scientific Basis: Health education must be based on scientific facts and proven data, not on myths or superstitions.
- Simplicity: The information shared should be simple, clear, and easily understandable by common people.
- Interest: It should be delivered using interesting methods like audio-visual aids, charts, and dramas to capture attention.
- Need-based: It should target the actual, local needs and health issues of the specific community or group.
рижੋ риоੁੱриЦ ри╕ਿри╣рид риЙрикਾриЕ ри╣ੇриа ри▓ਿриЦੇ ри╣рии:
1. ри╕ੰридੁри▓ਿрид риЦੁри░ਾриХ: ри╕ри░ੀри░ рииੂੰ ри╕ਾри░ੇ риЬ਼ри░ੂри░ੀ рикੋри╕਼риХ ридੱрид (рик੍ри░ੋриЯੀрии, ри╡ਿриЯਾриоਿрии, риХਾри░римੋри╣ਾриИриб੍ри░ੇриЯ риЖрижਿ) ри╕ри╣ੀ риоਾридри░ਾ ри╡ਿੱриЪ рижੇригੇ риЪਾри╣ੀрижੇ ри╣рии。
2. рииਿриприоਿрид ри╕ри░ੀри░риХ риХри╕ри░рид: ри╕ри░ੀри░ рииੂੰ риЪੁри╕рид-рижри░ੁри╕рид ри░ੱриЦриг риЕридੇ римਿриоਾри░ੀриЖਂ ридੋਂ римриЪਾриЙриг ри▓риИ ри░ੋриЬ਼ਾрииਾ риХри╕ри░рид риЬਾਂ риЦੇрибਾਂ ри╡ਿੱриЪ ринਾриЧ ри▓ੈригਾ риЪਾри╣ੀрижਾ ри╣ੈ。
Two important health measures are:
1. Balanced Diet: Consuming food that contains all essential nutrients (proteins, vitamins, carbohydrates, fats) in the right proportion.
2. Regular Physical Exercise: Engaging in daily exercise, yoga, or sports to keep the body active, strong, and disease-free.
- римਿриоਾри░ੀриЖਂ рижੀ ри░ੋриХриеਾрио: риЫੂрид рижੀриЖਂ римਿриоਾри░ੀриЖਂ (риЬਿри╡ੇਂ рибੇਂриЧੂ, риори▓ੇри░ੀриЖ) ридੋਂ римриЪриг рижੇ риЙрикਾриЕ।
- рикри░ਿри╡ਾри░риХ ринри▓ਾриИ: риоਾਂ риЕридੇ римੱриЪੇ рижੀ ри╕ਿри╣рид, рикри░ਿри╡ਾри░ рииਿрипੋриЬрии риЕридੇ рикੋри╕਼риг।
- ри╡ਾридਾри╡ри░рии рижੀ ри╕рилਾриИ: ри╕਼ੁੱриз ри╣ри╡ਾ, ри╕ਾрил਼ рикਾригੀ риЕридੇ риХੂрйЬੇ-риХри░риХриЯ рижਾ ри╕ри╣ੀ рииਿрикриЯਾри░ਾ।
- риири╕਼ਾ риоੁриХридੀ: риири╕਼ਿриЖਂ, ри╕਼ри░ਾрим риЕридੇ ридੰримਾриХੂ рижੇ риоਾрйЬੇ рик੍ри░ринਾри╡ਾਂ римਾри░ੇ риЬਾриЧри░ੂриХридਾ।
- Prevention of Diseases: Educating people on how to prevent infectious diseases (like malaria, dengue, etc.).
- Family Welfare: Providing guidance on maternal and child health, nutrition, and family planning.
- Environmental Sanitation: Awareness about clean air, safe drinking water, and proper waste disposal.
- Control of Substance Abuse: Educating the public about the harmful effects of drugs, alcohol, and tobacco.
риЕризਿриЖриЗ 2: ри╕ਿри╣рид ри╕ਿੱриЦਿриЖ рижਾ риори╣ੱридри╡ (Chapter 2: Importance of Health Education)
ри╕ਿри╣рид ри╕ਿੱриЦਿриЖ рижਾ риЕри░рие ри▓ੋриХਾਂ рииੂੰ риЕриЬਿри╣ਾ риЧਿриЖрии риЕридੇ ри╕ਿриЦри▓ਾриИ рижੇригਾ ри╣ੈ, риЬਿри╕ рииਾри▓ риЙри╣ ри╕ਿри╣ридриоੰриж риЖрижридਾਂ риЕрикригਾ ри╕риХриг риЕридੇ римਿриоਾри░ੀриЖਂ ридੋਂ риоੁриХрид ри░ри╣ਿ риХੇ риЗੱриХ ри▓ੰриоਾ риЕридੇ риЦੁри╕਼ри╣ਾри▓ риЬੀри╡рии риЬੀриЕ ри╕риХриг。
The meaning of health education is to provide individuals and communities with the knowledge and skills needed to adopt healthy behaviors, prevent illness, and live a long, productive life.
ри╕ੋрилੀ риЕрииੁри╕ਾри░: "ри╕ਿри╣рид ри╕ਿੱриЦਿриЖ ри╡ਿриЕриХридੀ рижੇ риЧਿриЖрии, ри░ри╡ੱриИриП риЕридੇ ри╡ਿри╡ри╣ਾри░ ри╡ਿੱриЪ ри╕ਿри╣ридриоੰриж ридримрижੀри▓ੀриЖਂ ри▓ਿриЖриЙриг рижੀ риЗੱриХ рик੍ри░риХਿри░ਿриЖ ри╣ੈ।"
According to Sophie: "Health education is the process of bringing about desirable changes in the health knowledge, attitudes, and practices of individuals."
ри╕ਿри╣рид ри╕ਿੱриЦਿриЖ рижਾ риоੁੱриЦ риЙрижੇри╕਼ ри╣ри░ੇриХ рииਾриЧри░ਿриХ рижੇ ри╕ਿри╣рид рижੇ рикੱризри░ рииੂੰ риЙੱриЪਾ риЪੁੱриХригਾ ри╣ੈ, ридਾਂ риЬੋ рижੇри╕਼ рижਾ ри╣ри░ ри╡ਿриЕриХридੀ ри╕ри░ੀри░риХ, риоਾриири╕ਿриХ риЕридੇ ри╕риоਾриЬਿриХ ридੌри░ 'ридੇ рикੂри░ੀ ридри░੍ри╣ਾਂ ридੰрижри░ੁри╕рид ри░ри╣ਿ ри╕риХੇ。
The main aim of health education is to improve the quality of health for every citizen, enabling everyone to achieve optimum physical, mental, and social well-being.
ри╕ਿри╣рид ри╕ਿੱриЦਿриЖ рижੇ ридਿੰрии риоੁੱриЦ риЙрижੇри╕਼ ри╣ੇриа ри▓ਿриЦੇ ри╣рии:
1. ри╕ਿри╣рид ри╕ੰримੰризੀ риЧਿриЖрии рик੍ри░рижਾрии риХри░рииਾ: ри▓ੋриХਾਂ рииੂੰ риоਾриири╕ਿриХ риЕридੇ ри╕ри░ੀри░риХ ри╕ਿри╣рид, ри╕ੰридੁри▓ਿрид риЦੁри░ਾриХ риЕридੇ римਿриоਾри░ੀриЖਂ рижੇ рилੈри▓риг рижੇ риХਾри░рииਾਂ римਾри░ੇ ри╕ри╣ੀ риЬਾригриХਾри░ੀ рижੇригਾ.
2. ри╕ਿри╣ридриоੰриж риЖрижридਾਂ рижਾ ри╡ਿриХਾри╕: римੱриЪਿриЖਂ риЕридੇ римਾри▓риЧਾਂ ри╡ਿੱриЪ ри░ੋриЬ਼ਾрииਾ ри╕рилਾриИ ри░ੱриЦриг, риХри╕ри░рид риХри░рии риЕридੇ ри╕риоੇਂ ри╕ਿри░ ри╕ੌриг-риЬਾриЧриг рижੀриЖਂ риЖрижридਾਂ рикੈрижਾ риХри░рииਾ.
3. римਿриоਾри░ੀриЖਂ ридੋਂ римриЪਾриЕ: риЯੀриХਾриХри░рии риЕридੇ ри╕рилਾриИ рижੇ риори╣ੱридри╡ рииੂੰ ри╕риориЭਾ риХੇ риори╣ਾਂриоਾри░ੀриЖਂ риЕридੇ риЫੂрид рижੇ ри░ੋриЧਾਂ рииੂੰ рилੈри▓риг ридੋਂ ри░ੋриХригਾ.
Three main objectives of health education are:
1. To Provide Health Knowledge: To educate people about physical and mental health, nutritional needs, and the causes of various diseases.
2. To Develop Healthy Habits: To cultivate good habits like personal hygiene, regular exercise, and adequate sleep from a young age.
3. Prevention of Diseases: To guide society about the importance of timely immunization, vaccination, and cleanliness to curb infectious diseases.
- риоਾриири╡ ри╕਼риХридੀ рижੀ ри░ੱриЦਿриЖ: ридੰрижри░ੁри╕рид ри▓ੋриХ ри╣ੀ рижੇри╕਼ рижੇ ри╡ਿриХਾри╕ ри╡ਿੱриЪ рипੋриЧрижਾрии рикਾ ри╕риХрижੇ ри╣рии। риЗри╣ рижੇри╕਼ рижੀ риоਾриири╡ ри╕਼риХридੀ рииੂੰ риориЬ਼римੂрид риХри░рижੀ ри╣ੈ।
- римਿриоਾри░ੀриЖਂ рижੇ риЦри░риЪੇ ри╡ਿੱриЪ риХриоੀ: риЬрижੋਂ ри▓ੋриХ римਿриоਾри░ੀриЖਂ ридੋਂ римриЪриг рижੇ риЙрикਾриЕ ри╕ਿੱриЦ риЬਾਂрижੇ ри╣рии, ридਾਂ риЗри▓ਾриЬ 'ридੇ ри╣ੋриг ри╡ਾри▓ਾ рилਾри▓ридੂ риЦри░риЪਾ римриЪрижਾ ри╣ੈ।
- риЕੰриз-ри╡ਿри╕਼ри╡ਾри╕ਾਂ рижਾ риЦਾридриоਾ: риЗри╣ ри▓ੋриХਾਂ рииੂੰ римਿриоਾри░ੀриЖਂ рижੇ риЕри╕ри▓ ри╡ਿриЧਿриЖриириХ риХਾри░рии ри╕риориЭਾ риХੇ риЬਾрижੂ-риЯੂригਿриЖਂ риЕридੇ ри╡ри╣ਿриоਾਂ-ринри░риоਾਂ ридੋਂ рижੂри░ риХри░рижੀ ри╣ੈ।
- ри╕ਿри╣ридриоੰриж ри╡ਾридਾри╡ри░рии рижਾ рииਿри░риоਾриг: риЗри╕ рииਾри▓ ри▓ੋриХ риЖрикригੇ риШри░ риЕридੇ риЖри▓ੇ-рижੁриЖри▓ੇ рииੂੰ ри╕ਾрил਼ ри░ੱриЦригਾ ри╕ਿੱриЦрижੇ ри╣рии।
- Preservation of Human Resources: Healthy individuals are assets to the country. It ensures a strong, energetic workforce for nation-building.
- Reduction in Healthcare Costs: Preventive education helps avoid illnesses, thereby saving individuals and governments from heavy medical expenses.
- Eradication of Superstitions: It clears misconceptions and myths regarding diseases by providing scientifically proven health facts.
- Creation of a Healthy Environment: It motivates citizens to maintain community hygiene, reduce pollution, and live in clean surroundings.
- риЦੇрибਾਂ риЕридੇ риЦੇриб риоੁриХਾримри▓ੇ: ри╡ੱриЦ-ри╡ੱриЦ риЦੇрибਾਂ риЬਿри╡ੇਂ риЕриери▓ੈриЯਿриХри╕, рилੁੱриЯримਾри▓, риХримੱрибੀ риЖрижਿ рижੀ ри╕ਿриЦри▓ਾриИ।
- рипੋриЧ риЖри╕рии риЕридੇ риХри╕ри░ридਾਂ: ри╕ри░ੀри░риХ ри▓риЪриХридਾ риЕридੇ риоਾриири╕ਿриХ ри╕਼ਾਂридੀ ри▓риИ рипੋриЧ риЕридੇ риЬਿриорииਾри╕риЯਿриХри╕।
- риорииੋри░ੰриЬрии риЧридੀри╡ਿризੀриЖਂ: риХੈਂрикਿੰриЧ, риЯ੍ри░ੈриХਿੰриЧ риЕридੇ ри▓ੋриХ рииਾриЪ риЬੋ риоਾриири╕ਿриХ ридਾриЬ਼риЧੀ рижਿੰрижੇ ри╣рии।
- ри╕ри░ੀри░риХ римригридри░ рижਾ риЧਿриЖрии: риРрииਾриЯੋриоੀ (ри╕਼ри░ੀри░ ри░риЪрииਾ ри╡ਿриЧਿриЖрии) ри░ਾри╣ੀਂ ри╕ри░ੀри░ рижੇ риЕੰриЧਾਂ рижੇ риХਾри░риЬਾਂ рииੂੰ ри╕риориЭригਾ।
- Sports and Games: Training and participation in track and field events, team games (football, basketball, etc.).
- Yoga and Gymnastics: Activities aimed at improving body posture, flexibility, and mental relaxation.
- Recreational Activities: Camping, trekking, hiking, and folk dances that relieve stress.
- Anatomy and Physiology: Understanding human body mechanics, organ systems, and how exercise impacts physical development.
риЕризਿриЖриЗ 3: ри╕ри░ੀри░ ри░риЪрииਾ риЕридੇ риХਿри░ਿриЖ ри╡ਿриЧਿриЖрии (Chapter 3: Anatomy and Physiology)
(рй│) риорииੁੱриЦੀ ри╕ри░ੀри░ риЗੱриХ риЧੁੰриЭри▓рижਾри░ / риЬੈри╡ਿриХ риори╕਼ੀрии ри╣ੈ。
(риЕ) риорииੁੱриЦੀ ри╕ри░ੀри░ рижੇ ри╡ੱриЦ-ри╡ੱриЦ риЕੰриЧ риоਿри▓ риХੇ ри╕ри░ੀри░ рижੀриЖਂ рик੍ри░ригਾри▓ੀриЖਂ (риХਿри░ਿриЖри╡ਾਂ) риЪри▓ਾриЙਂрижੇ ри╣рии。
A) A human body is a complex / biological machine.
B) Different organs of human body collectively run the systems (functions) of the body.
ри╕ੈੱри▓ риорииੁੱриЦੀ ри╕ри░ੀри░ рижੀ ри╕рин ридੋਂ риЫੋриЯੀ, римригридри░ риЕридੇ риХਾри░риЬਾридриориХ риЗриХਾриИ (Structural and functional unit) ри╣ੈ। ри╕ਾрибਾ ри╕ри░ੀри░ риХри░ੋрйЬਾਂ ри╕ੈੱри▓ਾਂ ридੋਂ риоਿри▓ риХੇ римригਿриЖ ри╣ੈ。
A cell is the smallest structural and functional unit of life. The human body is composed of billions of cells that work together to perform daily functions.
ри╣ੱрибੀриЖਂ ри╕ри░ੀри░ рижੇ ри╕рин ридੋਂ ри╕риЦ਼рид ри╣ਿੱри╕ੇ ри╣ੁੰрижੀриЖਂ ри╣рии, риЬੋ риХੈри▓ри╕਼ੀриЕрио риЕридੇ рилਾри╕рилੋри░ри╕ рижੀриЖਂ римригੀриЖਂ ри╣ੁੰрижੀриЖਂ ри╣рии। риЗри╣ ри╕ри░ੀри░ рииੂੰ ривਾਂриЪਾ риЕридੇ ри╕ри╣ਾри░ਾ рижਿੰрижੀриЖਂ ри╣рии。
ри╣ੱрибੀриЖਂ рижੀриЖਂ риоੁੱриЦ риХਿри╕риоਾਂ:
- 1. ри▓ੰримੀриЖਂ ри╣ੱрибੀриЖਂ (Long Bones): риЬਿри╡ੇਂ римਾри╣ਾਂ риЕридੇ ри▓ੱридਾਂ рижੀриЖਂ ри╣ੱрибੀриЖਂ (рилੀриори░)।
- 2. риЫੋриЯੀриЖਂ ри╣ੱрибੀриЖਂ (Short Bones): риЬਿри╡ੇਂ риЧੁੱриЯ риЕридੇ риЧਿੱриЯੇ рижੀриЖਂ ри╣ੱрибੀриЖਂ。
- 3. риЪрикриЯੀриЖਂ ри╣ੱрибੀриЖਂ (Flat Bones): риЬਿри╡ੇਂ риЦੋрикрйЬੀ риЕридੇ риЫਾридੀ рижੀ рикри╕ри▓ੀ рижੀриЖਂ ри╣ੱрибੀриЖਂ。
- 4. риЧੈри░-рииਿриприоਿрид ри╣ੱрибੀриЖਂ (Irregular Bones): риЬਿри╡ੇਂ ри░ੀрйЬ੍ри╣ рижੀ ри╣ੱрибੀ рижੇ риоригриХੇ。
- 5. ри╕ੇри╕ਾриоਾриИриб ри╣ੱрибੀриЖਂ (Sesamoid Bones): риЬਿри╡ੇਂ риЧੋрибੇ рижੀ риЪੱрикригੀ (рикриЯੇри▓ਾ)।
Bones are hard, rigid organs made of calcium and phosphorus that form the skeletal framework of the human body.
Types of Bones:
- 1. Long Bones: e.g., femur (thigh bone), humerus (arm bone).
- 2. Short Bones: e.g., carpals (wrist) and tarsals (ankle).
- 3. Flat Bones: e.g., skull bones, sternum (breast bone), ribs.
- 4. Irregular Bones: e.g., vertebrae (backbone).
- 5. Sesamoid Bones: e.g., patella (knee cap).
риЬਿੱриеੇ рижੋ риЬਾਂ рижੋ ридੋਂ ри╡ੱриз ри╣ੱрибੀриЖਂ риЖрикри╕ ри╡ਿੱриЪ риоਿри▓рижੀриЖਂ ри╣рии, риЙри╕ ри╕риеਾрии рииੂੰ риЬੋрйЬ (Joint) риХਿри╣ਾ риЬਾਂрижਾ ри╣ੈ。
риЬੋрйЬਾਂ рижੀриЖਂ риХਿри╕риоਾਂ: 1. риЕриЪੱри▓ риЬੋрйЬ, 2. риШੱриЯ риЪੱри▓риг ри╡ਾри▓ੇ риЬੋрйЬ, 3. риЪੱри▓риг ри╡ਾри▓ੇ риЬੋрйЬ (ри╕ਾриИрииੋри╡ੀриЕри▓ риЬੋрйЬ)。
ри╡ਿри╕риеਾри░рикੂри░ри╡риХ ри╡ри░ригрии (риЪੱри▓риг ри╡ਾри▓ੇ риЬੋрйЬ): риЗри╣рииਾਂ риЬੋрйЬਾਂ ри╡ਿੱриЪ ри╣ੱрибੀриЖਂ риЦੁੱри▓੍ри╣ риХੇ ри╣ри░риХрид риХри░ ри╕риХрижੀриЖਂ ри╣рии। риЗри╣рииਾਂ ри╡ਿੱриЪ риЗੱриХ ридри░ри▓ рикрижਾри░рие ри╣ੁੰрижਾ ри╣ੈ риЬਿри╕рииੂੰ ри╕ਾриИрииੋри╡ੀриЕри▓ рилри▓ੂриб риХри╣ਿੰрижੇ ри╣рии, риЬੋ ри░риЧрйЬ рииੂੰ риШриЯਾриЙਂрижਾ ри╣ੈ। риЙрижਾри╣ри░рии ри▓риИ, риЧੇਂриж риЕридੇ риЦੁੱрибਾ риЬੋрйЬ (Ball and Socket Joint), риЬਿри╡ੇਂ риоੋривੇ риЕридੇ риЪੂри▓ੇ рижਾ риЬੋрйЬ, риЬੋ ри╕ਾри░ੀриЖਂ рижਿри╕਼ਾри╡ਾਂ ри╡ਿੱриЪ риШੁੰрио ри╕риХрижਾ ри╣ੈ。
A joint is a point/place where two or more bones meet in the body.
Types of Joints: 1. Immovable/Fibrous, 2. Slightly Movable/Cartilaginous, 3. Freely Movable/Synovial Joints.
Detailed Explanation: Freely Movable joints feature a cavity filled with synovial fluid which acts as a lubricant to prevent friction. An example is the Ball and Socket Joint found in the shoulder and hip. It allows rotation and maximum movement in almost all directions.
- риЦੇриб рик੍ри░рижри░ри╕਼рии ри╡ਿੱриЪ ри╕ੁризਾри░: риЗри╣рииਾਂ рижੀ риорижриж рииਾри▓ риЦਿрибਾри░ੀ рижੀриЖਂ риоਾри╕рикੇри╕਼ੀриЖਂ риЕридੇ ри╣ੱрибੀриЖਂ рижੀ ри╕риори░ੱриеਾ риЕрииੁри╕ਾри░ ри╕ਿриЦри▓ਾриИ рижਿੱридੀ риЬਾ ри╕риХрижੀ ри╣ੈ।
- ри╕ੱриЯਾਂ ридੋਂ римриЪਾриЕ: риЗри╣ риЧਿриЖрии риЦਿрибਾри░ੀриЖਂ рииੂੰ риЧри▓рид ридри░ੀриХੇ рииਾри▓ риЦੇрибриг ридੋਂ ри░ੋриХрижਾ ри╣ੈ, риЬਿри╕ рииਾри▓ риЦੇриб ри╕ੱриЯਾਂ ри▓ੱриЧриг рижਾ риЦ਼ридри░ਾ риШੱриЯ риЬਾਂрижਾ ри╣ੈ।
- риЦਿрибਾри░ੀриЖਂ рижੀ риЪੋриг: ри╡ੱриЦ-ри╡ੱриЦ риЦੇрибਾਂ ри▓риИ ривੁриХри╡ੇਂ ри╕ри░ੀри░риХ римригридри░ ри╡ਾри▓ੇ риЦਿрибਾри░ੀ риЪੁригрии ри╡ਿੱриЪ риорижриж риоਿри▓рижੀ ри╣ੈ।
- риериХਾри╡риЯ рииੂੰ ри╕риориЭригਾ: риХри╕ри░рид рижੌри░ਾрии ри╕ри░ੀри░ 'ридੇ рикੈриг ри╡ਾри▓ੇ рик੍ри░ринਾри╡ਾਂ риЕридੇ риериХਾри╡риЯ рииੂੰ рижੂри░ риХри░рии рижੇ ридри░ੀриХਿриЖਂ рижਾ рикридਾ ри▓ੱриЧрижਾ ри╣ੈ।
- Enhancing Sports Performance: It helps trainers design effective conditioning exercises based on muscle and skeletal capacities.
- Prevention of Injuries: Knowledge of body movements prevents bad postures, reducing the risk of injuries.
- Selection of Athletes: Helps coaches select the right candidate for specific sports based on their body structure.
- Understanding Fatigue and Recovery: Helps in identifying how the body reacts to training loads and finding efficient recovery methods.
риЕризਿриЖриЗ 4: рипੋриЧ (Chapter 4: Yoga)
риЖри╕рии риоੁੱриЦ ридੌри░ 'ридੇ 3 риХਿри╕риоਾਂ рижੇ ри╣ੁੰрижੇ ри╣рии:
- 1. ризਿриЖрии ри▓риЧਾриЙриг ри╡ਾри▓ੇ риЖри╕рии (Meditative Asanas)
- 2. ри╕ਿри╣рид ри╡ри░ризриХ риЬਾਂ ри╕ੱринਿриЖриЪਾри░риХ риЖри╕рии (Cultural/Corrective Asanas)
- 3. риЖри░ਾриорижਾриЗриХ риЖри╕рии (Relaxative Asanas)
There are mainly 3 types of Asanas:
1. Meditative Asanas | 2. Cultural or Corrective Asanas | 3. Relaxative Asanas
риЕри░рие: 'рипੋриЧ' ри╕਼римриж ри╕ੰри╕риХ੍ри░ਿрид рижੇ 'рипੁриЬ' ризਾридੂ ридੋਂ римригਿриЖ ри╣ੈ, риЬਿри╕ рижਾ риЕри░рие ри╣ੈ 'риЬੁрйЬрииਾ' ринਾри╡ риЖридриоਾ рижਾ рик੍ри░риоਾридриоਾ рииਾри▓ риоਿри▓риг।
рикри░ਿринਾри╕਼ਾ: "риории рижੀриЖਂ римਿри░ридੀриЖਂ рииੂੰ ри░ੋриХригਾ ри╣ੀ рипੋриЧ ри╣ੈ।" - рикридੰриЬри▓ੀ
риори╣ੱридри╡: рипੋриЧ ри╕ри░ੀри░ рииੂੰ риЕри░ੋриЧ ри░ੱриЦрижਾ ри╣ੈ, риоਾриири╕ਿриХ ридригਾриЕ рижੂри░ риХри░рижਾ ри╣ੈ, and риЗриХਾриЧри░ридਾ ри╡ਿੱриЪ ри╕ੁризਾри░ риХри░рижਾ ри╣ੈ。
Meaning: Derived from Sanskrit 'Yuj', meaning 'to join' or 'to unite' the individual soul with the divine.
Definition: "Checking the impulses of mind is Yoga." - Patanjali
Importance: Yoga cures diseases, removes mental stress, improves body flexibility, and enhances concentration power.
• рипੋриЧ ри╣риоੇри╕਼ਾ риЦਾри▓ੀ рикੇриЯ риЬਾਂ риЦਾригਾ риЦਾриг ридੋਂ 4 риШੰриЯੇ римਾриЕриж риХри░рииਾ риЪਾри╣ੀрижਾ ри╣ੈ。
• риЬриЧ੍ри╣ਾ ри╕ਾрил਼-ри╕ੁриери░ੀ, ри╕਼ਾਂрид риЕридੇ ри╣ри╡ਾрижਾри░ ри╣ੋригੀ риЪਾри╣ੀрижੀ ри╣ੈ。
• риХੱрикрйЬੇ ривਿੱри▓ੇ риЕридੇ риЖри░ਾриорижਾриЗриХ ри╣ੋриг。
• риЖри╕рии риХри░рижੇ ри╕риоੇਂ ри╕ри░ੀри░ рииਾри▓ риЬ਼римри░рижри╕ридੀ риЬਾਂ риЭриЯриХਾ риири╣ੀਂ рижੇригਾ риЪਾри╣ੀрижਾ。
• Yoga should always be performed on an empty stomach or 4 hours after a meal.
• The place should be clean, quiet, and well-ventilated.
• Wear loose and comfortable clothing.
• Avoid forcing or jerking the body into postures beyond its capacity.
ри╕ੂри░риЬ риириори╕риХਾри░ рипੋриЧ риЖри╕рииਾਂ рижਾ риЗੱриХ рикੂри░ਾ ри╕риоੂри╣ ри╣ੈ, риЬਿри╕ ри╡ਿੱриЪ ри╕ੂри░риЬ рижੇри╡ридਾ рижੀ риЕри░ਾризрииਾ риХੀридੀ риЬਾਂрижੀ ри╣ੈ। риЗри╣ рикੂри░ੇ ри╕ри░ੀри░ рижੀ риХри╕ри░рид ри▓риИ ри╕ри░ри╡ੋридрио риоੰрииਿриЖ риЬਾਂрижਾ ри╣ੈ। риЗри╕ рижੀриЖਂ риХੁੱри▓ 12 ри╕риеਿридੀриЖਂ (ринਾриЧ) ри╣ੁੰрижੀриЖਂ ри╣рии。
Surya Namaskara (Sun Salutation) is a complete combination of yoga postures performed to pay respect to the Sun. It serves as an excellent full-body workout and consists of 12 steps/postures in total.
ри╕਼ри╡ਾри╕рии (риЖри░ਾриорижਾриЗриХ риЖри╕рии):
• ри╡ਿризੀ: рикਿੱриа рижੇ ринਾри░ ри╕ਿੱризੇ ри▓ੇриЯ риЬਾриУ। ри▓ੱридਾਂ ри╡ਿੱриЪ риеੋрйЬ੍ри╣ੀ рижੂри░ੀ ри░ੱриЦੋ риЕридੇ римਾри╣ਾਂ рииੂੰ ри╕ри░ੀри░ рижੇ рииਾри▓ ривਿੱри▓ਾ риЫੱриб рижਿриУ। риЕੱриЦਾਂ римੰриж риХри░риХੇ ри╣ੌри▓ੀ-ри╣ੌри▓ੀ ри▓ੰримੇ ри╕ਾри╣ ри▓риУ риЕридੇ ри╕ри░ੀри░ рииੂੰ римਿри▓риХੁри▓ ривਿੱри▓ਾ риЫੱриб рижਿриУ。
• ри▓ਾрин: риЗри╣ ри╕ри░ੀри░риХ риЕридੇ риоਾриири╕ਿриХ риериХਾри╡риЯ рииੂੰ рижੂри░ риХри░рижਾ ри╣ੈ। риЙੱриЪ риЦੂрии рижੇ рижримਾриЕ (High BP) риЕридੇ ридригਾриЕ рииੂੰ риШੱриЯ риХри░рии ри╡ਿੱриЪ риорижрижриЧਾри░ ри╣ੈ。
Shavasana (Corpse Pose - Relaxative Asana):
• Method: Lie down straight on your back. Keep your legs slightly apart and arms relaxed by your side with palms facing upwards. Close your eyes, breathe slowly and deeply, and relax.
• Benefits: It reduces physical and mental exhaustion, lowers high blood pressure, and cures anxiety.
риори╣ਾри░ਿри╕਼ੀ рикридੰриЬри▓ੀ рииੇ рипੋриЧ рижੇ 8 риЕੰриЧ рижੱри╕ੇ ри╣рии:
1. риприо (рииੈридਿриХ рииਿриприо), 2. рииਿриприо (рииਿੱриЬੀ риЕрииੁри╕਼ਾри╕рии), 3. риЖри╕рии (sри░ੀри░риХ ри╕риеਿридੀриЖਂ), 4. рик੍ри░ਾригਾрипਾрио (ри╕ਾри╣ 'ридੇ риХੰриЯри░ੋри▓), 5. рик੍ри░ридਿриЖри╣ਾри░ (риЗੰрижри░ੀриЖਂ рииੂੰ риХਾримੂ риХри░рииਾ), 6. ризਾри░рииਾ (риории риХੇਂрижри░ਿрид риХри░рииਾ), 7. ризਿриЖрии (рииਿри░ੰридри░ риЗриХਾриЧри░ридਾ), 8. ри╕риоਾризੀ (рик੍ри░риоਾридриоਾ ри╡ਿੱриЪ ри▓ੀрии ри╣ੋригਾ)。
Sage Patanjali described 8 limbs (parts) of Yoga:
1. Yama (Social ethics), 2. Niyama (Personal discipline), 3. Asana (Postures), 4. Pranayama (Breath control), 5. Pratyahara (Withdrawal of senses), 6. Dharana (Concentration), 7. Dhyana (Meditation), 8. Samadhi (Ultimate liberation).
риЕризਿриЖриЗ 5: риири╕਼ਿриЖਂ рижੇ риоਾри░ੂ рик੍ри░ринਾри╡ риЕридੇ рибੋрикਿੰриЧ (Harmful Effects of Drugs and Doping)
ри╕риоਾриЬ ри╡ਿੱриЪ риЖрио ридੌри░ 'ридੇ ри╡ри░ридੇ риЬਾриг ри╡ਾри▓ੇ риири╕਼ੇ ридੰримਾриХੂ (ри╕ਿриЧри░риЯ, римੀрйЬੀ), ри╕਼ри░ਾрим, риЕрилੀрио, риЧਾਂриЬਾ, ринੰриЧ, ри╣ੈри░ੋриЗрии (риЪਿੱриЯਾ) риЕридੇ риХੁриЭ риири╕਼ੀри▓ੀриЖਂ рижри╡ਾриИриЖਂ (риХੈрикри╕ੂри▓/риЯੀриХੇ) ри╣рии。
Commonly used substances include tobacco (cigarettes, bidi), alcohol, opium, marijuana (ganja), bhang, heroin (chitta), and various abusive pharmaceutical drugs.
риири╕਼ੇ (Drugs) риЙри╣ ри░ри╕ਾриЗригриХ рикрижਾри░рие ри╣ੁੰрижੇ ри╣рии, риЬਿрии੍ри╣ਾਂ рижਾ ри╕ੇри╡рии риХри░рии рииਾри▓ риорииੁੱриЦ рижੇ риХੇਂрижри░ੀ рииਾрйЬੀ рик੍ри░ригਾри▓ੀ (Brain/CNS) риЕридੇ ри╕ри░ੀри░риХ риХਿри░ਿриЖри╡ਾਂ ри╡ਿੱриЪ ридримрижੀри▓ੀ риЖриЙਂрижੀ ри╣ੈ риЕридੇ ри╡ਿриЕриХридੀ риЙри╣рииਾਂ рижਾ риЖрижੀ ри╣ੋ риЬਾਂрижਾ ри╣ੈ。
Drugs are chemical substances that change the normal physical and mental functioning of the human body when consumed, and can easily lead to physical or psychological addiction.
• риЙридੇриЬриХ (Stimulants): риЬਿри╡ੇਂ риХੈрилੀрии, риХੋриХੀрии।
• ри╕਼ਾਂридੀрижਾриЗриХ (Depressants): риЬਿри╡ੇਂ ри╕਼ри░ਾрим。
• рижри░риж рииਿри╡ਾри░риХ (Narcotic Analgesics): риЬਿри╡ੇਂ риЕрилੀрио, риоੋри░рилੀрии。
• ринри░рио рикੈрижਾ риХри░рии ри╡ਾри▓ੇ (Hallucinogens): риЬਿри╡ੇਂ LSD。
• Stimulants: e.g., caffeine, cocaine.
• Depressants: e.g., alcohol, tranquilizers.
• Narcotics/Analgesics: e.g., morphine, heroin.
• Hallucinogens: e.g., LSD.
ридੰримਾриХੂ ри╡ਿੱриЪ рииਿриХੋриЯੀрии рииਾрио рижਾ риЗੱриХ римри╣ੁрид ри╣ੀ риЦ਼ридри░рииਾриХ риЕридੇ риЬ਼ри╣ਿри░ੀри▓ਾ ридੱрид рикਾриЗриЖ риЬਾਂрижਾ ри╣ੈ। ри▓ੋриХ риЗри╕рииੂੰ ри╕ਿриЧри░риЯ, римੀрйЬੀ, риЬри░рижਾ риЬਾਂ риЧੁриЯриЦੇ рижੇ ри░ੂрик ри╡ਿੱриЪ ри╡ри░ридрижੇ ри╣рии। риЗри╕ рииਾри▓ рилੇрилрйЬਿриЖਂ, риоੂੰри╣ риЕридੇ риЧри▓ੇ рижਾ риХੈਂри╕ри░ ри╣ੁੰрижਾ ри╣ੈ。
Tobacco contains a dangerous, highly addictive alkaloid called nicotine. It is consumed via smoking or chewing. Tobacco is a primary cause of mouth, throat, and lung cancer.
1. риЗри╣ риорииੁੱриЦ рижੀ рикਾриЪрии рик੍ри░ригਾри▓ੀ риЕридੇ ринੁੱриЦ рииੂੰ рикੂри░ੀ ридри░੍ри╣ਾਂ риЦ਼ридрио риХри░ рижਿੰрижੀ ри╣ੈ।
2. рииਾрйЬੀ рик੍ри░ригਾри▓ੀ риХриориЬ਼ੋри░ ри╣ੁੰрижੀ ри╣ੈ риЕридੇ ри╡ਿриЕриХридੀ ри╣риоੇри╕਼ਾ ри╕ੁри╕ридੀ ри╡ਿੱриЪ ри░ри╣ਿੰрижਾ ри╣ੈ।
3. риЗри╣ риЧੁри░рижਿриЖਂ риЕридੇ ри▓ਿри╡ри░ рииੂੰ рииੁриХри╕ਾрии рикри╣ੁੰриЪਾриЙਂрижੀ ри╣ੈ।
4. риЕрилੀрио рииਾ риоਿри▓риг 'ридੇ риоਾриири╕ਿриХ ри╕ੰридੁри▓рии риЦੋри╣ римри╣ਿੰрижਾ ри╣ੈ。
1. It ruins the digestive system and causes severe loss of appetite.
2. It damages the nervous system, keeping the user in a state of drowsiness.
3. Chronic use leads to liver and kidney failure.
4. Sudden withdrawal causes severe physical pain and psychological distress.
римੁри░ੀ ри╕ੰриЧрид риЬਾਂ рижੋри╕ридਾਂ рижਾ рижримਾриЕ, риоਾриири╕ਿриХ ридригਾриЕ риЬਾਂ риЕри╕рилри▓ридਾ, рилਿри▓риоਾਂ рижੀ рижੇриЦਾ-рижੇриЦੀ, риЕридੇ римਿрииਾਂ рибਾриХриЯри░ੀ ри╕ри▓ਾри╣ рижੇ рижри░риж рииਿри╡ਾри░риХ рижри╡ਾриИриЖਂ рижੀ римри╣ੁридੀ ри╡ри░ридੋਂ риХри░рииਾ。
Peer pressure, mental stress/depression, lack of awareness, media influence, and self-medication with strong painkillers.
• риЦਿрибਾри░ੀ 'ридੇ: риЦੇриб риХри░ੀриЕри░ риЦ਼ридрио ри╣ੋ риЬਾਂрижਾ ри╣ੈ риЕридੇ рикਾримੰрижੀ ри▓ੱриЧ риЬਾਂрижੀ ри╣ੈ।
• рикри░ਿри╡ਾри░ 'ридੇ: риЖри░риеਿриХ ридੌри░ 'ридੇ римри░римਾрижੀ риЕридੇ риоਾриири╕ਿриХ риХри▓ੇри╕਼।
• ри╕риоਾриЬ 'ридੇ: риЪੋри░ੀриЖਂ, ри▓ੁੱриЯ-риЦੋри╣ риЕридੇ риЕрикри░ਾризਾਂ ри╡ਿੱриЪ ри╡ਾризਾ。
• рижੇри╕਼ 'ридੇ: рижੇри╕਼ рижੀ рииੌриЬри╡ਾрии рикੀрйЬ੍ри╣ੀ римри░римਾриж ри╣ੁੰрижੀ ри╣ੈ。
• On Player: Destroys professional career and brings disqualification.
• On Family: Causes financial bankruptcy and domestic emotional trauma.
• On Society: Increases crime rates, theft, and social unrest.
• On Country: Destroys youth potential and burdens the healthcare system.
риЕੰридри░ри░ਾри╕਼риЯри░ੀ риУри▓ੰрикਿриХ риХриоੇриЯੀ (IOC) рижੀ ри╕риеਾрикрииਾ 23 риЬੂрии 1894 рииੂੰ рикਿриЕри░ੇ рибੀ риХੁримри░ридਿрии рижੁриЖри░ਾ риХੀридੀ риЧриИ ри╕ੀ। риЗри╕ рижਾ риоੁੱриЦ рижрил਼ридри░ ри▓ੁри╕ਾрииੇ (ри╕ри╡ਿриЯриЬ਼ри░ри▓ੈਂриб) ри╡ਿриЦੇ ри╣ੈ। риЗри╣ риХриоੇриЯੀ рижੁрииੀриЖ ри╡ਿੱриЪ риУри▓ੰрикਿриХ риЦੇрибਾਂ рижਾ риЖрипੋриЬрии риХри░рижੀ ри╣ੈ риЕридੇ рибੋрикਿੰриЧ ри╡ਿри░ੁੱриз рииਿриприо римригਾриЙਂрижੀ ри╣ੈ。
The International Olympic Committee (IOC) was founded on June 23, 1894, by Pierre de Coubertin. Headquartered in Lausanne, Switzerland, it is the supreme authority responsible for organizing the Olympic Games and promoting fair play.
риЦੇрибਾਂ ри╡ਿੱриЪ риЖрикригੀ риХਾри░риЧੁриЬ਼ਾри░ੀ риЬਾਂ ридਾриХрид рииੂੰ ри╡ризਾриЙриг ри▓риИ риХਿри╕ੇ ри╡ੀ риЧੈри░-риХਾрииੂੰрииੀ риЬਾਂ рикਾримੰрижੀри╕਼ੁрижਾ риири╕਼ੀри▓ੇ рикрижਾри░риеਾਂ рижੀ ри╡ри░ридੋਂ риХри░рии рииੂੰ рибੋрикਿੰриЧ риХਿри╣ਾ риЬਾਂрижਾ ри╣ੈ। риЗри╣ риЦੇриб рииੈридਿриХридਾ рижੇ риЦਿри▓ਾрил਼ ри╣ੈ。
Doping is the use of prohibited substances or performance-enhancing drugs (PEDs) by athletes to unfairly improve their athletic performance. It is illegal and unethical.
римри▓ੱриб рибੋрикਿੰриЧ риЗੱриХ риЕриЬਿри╣ੀ рик੍ри░риХਿри░ਿриЖ ри╣ੈ риЬਿри╕ ри╡ਿੱриЪ риЦਿрибਾри░ੀ риЦੇриб риоੁриХਾримри▓ੇ ридੋਂ риХੁриЭ рижਿрии рикри╣ਿри▓ਾਂ риЖрикригੇ ри╕ри░ੀри░ ри╡ਿੱриЪ ри╡ਾризੂ ри▓ਾри▓ ри░риХридਾригੂ (RBCs) рижਾриЦри▓ риХри░ри╡ਾриЙਂрижਾ ри╣ੈ (риЦੂрии риЪрйЬ੍ри╣ਾ риХੇ)। риЗри╕ рииਾри▓ ри╕ри░ੀри░ ри╡ਿੱриЪ риЖриХри╕ੀриЬрии ри▓ੈ риЬਾриг рижੀ ри╕риори░ੱриеਾ ри╡ੱриз риЬਾਂрижੀ ри╣ੈ。
Blood doping is the misuse of techniques or substances (like blood transfusions) to artificially increase the red blood cell (RBC) count. Higher RBC counts deliver more oxygen to muscles, increasing endurance.
риЕризਿриЖриЗ 6: риЦੇриб риорииੋри╡ਿриЧਿриЖрии (Chapter 6: Sports Psychology)
риЦੇриб риорииੋри╡ਿриЧਿриЖрии ридਿੰрии риоੁੱриЦ ризਾри░рииਾри╡ਾਂ ридੋਂ римригਿриЖ ри╣ੈ: риЦੇриб (Sports), риории (Mind), риЕридੇ ри╡ਿриЧਿриЖрии (Science)。
It comprises Sports, Mind (Psyche), and Science/Study (Logos). It studies human behavior in athletic environments.
риХੇ. риРрио. римри░риири╕ риЕрииੁри╕ਾри░: "риЦੇриб риорииੋри╡ਿриЧਿриЖрии ри╕ри░ੀри░риХ рипੋриЧридਾ ри╡ਾри▓ੇ ри╡ਿриЕриХридੀриЖਂ рижੇ ри╡ਿри╡ри╣ਾри░ рижਾ риЕризਿриРрии ри╣ੈ риЬੋ риЦੇриб риоੁриХਾримри▓ਿриЖਂ ри╡ਿੱриЪ ринਾриЧ ри▓ੈਂрижੇ ри╣рии।"
According to K.M. Burns: "Sports psychology is the study of the behavior of athletes/individuals engaged in physical activities and competitive sports."
риЗри╣ риЦਿрибਾри░ੀриЖਂ рижੇ риоਾриири╕ਿриХ ридригਾриЕ рииੂੰ риШੱриЯ риХри░рижਾ ри╣ੈ, риЖридрио-ри╡ਿри╕਼ри╡ਾри╕ риЕридੇ рик੍ри░ੇри░ригਾ (Motivation) рииੂੰ ри╡ризਾриЙਂрижਾ ри╣ੈ, риЯੀрио рижੇ риЖрикри╕ੀ ридਾри▓риоੇри▓ рииੂੰ ри╕ੁризਾри░рижਾ ри╣ੈ риЕридੇ риЧੁੱри╕ੇ 'ридੇ риХਾримੂ ри░ੱриЦригਾ ри╕ਿриЦਾриЙਂрижਾ ри╣ੈ。
It helps athletes cope with competitive pressure, improves confidence and motivation, enhances team cohesion, and helps players control aggression.
рик੍ри░ੇри░ригਾ риЗੱриХ риЕриЬਿри╣ੀ ри╕਼риХридੀ ри╣ੈ риЬੋ риорииੁੱриЦ рииੂੰ риХਿри╕ੇ риХੰрио рииੂੰ риХри░рии риЬਾਂ риЯੀриЪਾ рик੍ри░ਾрикрид риХри░рии ри▓риИ риЙридри╕਼ਾри╣ਿрид риХри░рижੀ ри╣ੈ。
1. риЕੰрижри░ੂрииੀ рик੍ри░ੇри░ригਾ (Intrinsic Motivation): риЬрижੋਂ риЦਿрибਾри░ੀ риЖрикригੀ риЦੁри╕਼ੀ, ри╕਼ੌриХ риЬਾਂ ри╕ੰридੁри╕਼риЯੀ ри▓риИ риЦੇрибрижਾ ри╣ੈ。
2. римਾри╣ри░ੀ рик੍ри░ੇри░ригਾ (Extrinsic Motivation): риЬрижੋਂ риЦਿрибਾри░ੀ риХਿри╕ੇ римਾри╣ри░ੀ риЗрииਾрио риЬਿри╡ੇਂ рикੈри╕ੇ, риоੈрибри▓, рииੌриХри░ੀ риЬਾਂ риЯри░ਾрилੀ ри▓риИ риЦੇрибрижਾ ри╣ੈ。
Motivation is an inner or outer driving force that stimulates an international individual to act and achieve a desired goal.
1. Intrinsic Motivation: Comes from within. The athlete plays for personal joy and internal passion.
2. Extrinsic Motivation: Driven by external rewards like prize money, trophies, medals, or public fame.
• риЦੇриб риорииੋри╡ਿриЧਿриЖрии (Sports Psychology), • римਾриЗриУриоੈриХрииਿриХри╕ (Biomechanics), • риЦੇриб рикੋри╕਼риг (Sports Nutrition), • риЦੇриб риЪਿриХਿридри╕ਾ ри╡ਿриЧਿриЖрии (Sports Medicine)。
• Sports Psychology, • Biomechanics (Physics of motion), • Sports Nutrition (Dietary planning), • Sports Medicine (Injury rehabilitation).
риЦੇриб рик੍ри░рижри░ри╕਼рии рииੂੰ рик੍ри░ринਾри╡ਿрид риХри░рии ри╡ਾри▓ੇ риоੁੱриЦ риХਾри░риХ: ри╕ри░ੀри░риХ рипੋриЧридਾ (ридਾриХрид, риЧридੀ), риоਾриири╕ਿриХ риХਾри░риХ (риЖридрио-ри╡ਿри╕਼ри╡ਾри╕), ри╕ਿриЦри▓ਾриИ риЕридੇ риХੋриЪਿੰриЧ рижੀ риЧੁригри╡ੱридਾ, ри╕ੰридੁри▓ਿрид риЦੁри░ਾриХ риЕридੇ рикੋри╕਼риг, риЕридੇ римਾри╣ри░ੀ ри╡ਾридਾри╡ри░рии (риоੌри╕рио/риоੈрижਾрии)。
Key factors include: Physical fitness components (strength, speed), psychological stability (stress management), quality of coaching, proper sports diet, and environmental layout (weather/equipment).
риЕризਿриЖриЗ 7: риЯੂри░рииਾриоੈਂриЯ (Chapter 7: Tournament)
риЯੂри░рииਾриоੈਂриЯ рижਾ ри╕਼римрижриХੋри╕਼ риЕри░рие риЦੇрибਾਂ риЬਾਂ риоੁриХਾримри▓ਿриЖਂ рижੀ риЗੱриХ риЕриЬਿри╣ੀ ри▓рйЬੀ (Series) ри╣ੈ, риЬਿри╕ ри╡ਿੱриЪ римри╣ੁрид ри╕ਾри░ੀриЖਂ риЯੀриоਾਂ риЖрикри╕ ри╡ਿੱриЪ риоੁриХਾримри▓ਾ риХри░рижੀриЖਂ ри╣рии риЕридੇ риЕриЦੀри░ ри╡ਿੱриЪ риЗੱриХ риЬੇридੂ риЯੀрио риЪੁригੀ риЬਾਂрижੀ ри╣ੈ。
The dictionary meaning of a tournament is a series of contests or matches between several players or teams, leading up to a single winner/champion.
риЦੇриб риоੈрижਾрии риЕридੇ риЙрикриХри░рии ри╕ੁри░ੱриЦਿриЕрид ри╣ੋриг, рииਿри░рикੱриЦ ри░ੈрилри░ੀриЖਂ рижੀ риЪੋриг ри╣ੋри╡ੇ, рилри╕риЯ-риПриб (риоੁੱриври▓ੀ ри╕ри╣ਾриЗридਾ) рижਾ рик੍ри░римੰриз ри▓ਾриЬ਼риоੀ ри╣ੋри╡ੇ, риЕридੇ риЯੀриоਾਂ рижੇ ри░ри╣ਿриг ридੇ риЦਾриг-рикੀриг рижਾ ри╕ри╣ੀ рик੍ри░римੰриз ри╣ੋри╡ੇ。
Ensuring safe playing grounds, hiring qualified unbiased officials, keeping a medical first-aid kit ready, and making proper water and seating arrangements.
'риЗੰриЯри░ਾриоਿриКри░ри▓' ри╕਼римриж ри▓ਾридੀрииੀ ринਾри╕਼ਾ рижੇ 'Intra' (риЕੰрижри░) риЕридੇ 'Muralis' (рижੀри╡ਾри░) ридੋਂ римригਿриЖ ри╣ੈ। риЗри╕ рижਾ риЕри░рие ри╣ੈ риЙри╣ риЦੇриб риоੁриХਾримри▓ੇ риЬੋ риЗੱриХ ри╣ੀ ри╕ੰри╕риеਾ риЬਾਂ ри╕риХੂри▓ рижੀриЖਂ риЪਾри░ рижੀри╡ਾри░ੀриЖਂ рижੇ риЕੰрижри░ риХри░ри╡ਾриП риЬਾਂрижੇ ри╣рии。
The word Intramural comes from Latin 'Intra' (inside) and 'Muralis' (wall). It means sports competitions organized strictly within the boundary walls of a single institution/school.
• риЦੇриб рик੍ри░римੰриз (Sports Management): риЦੇрибਾਂ рииੂੰ ри╕ри╣ੀ риЪри▓ਾриЙриг ри▓риИ рипੋриЬрииਾ римригਾриЙригਾ, римриЬриЯ ридਿриЖри░ риХри░рииਾ риЕридੇ ридਾри▓риоੇри▓ ри░ੱриЦриг рижੀ риХри▓ਾ।
• риЪੈри▓ੇਂриЬ риЯੂри░рииਾриоੈਂриЯ (Challenge Tournaments): риЬਿੱриеੇ риЦਿрибਾри░ੀриЖਂ рижੀ риЧਿригридੀ риШੱриЯ ри╣ੁੰрижੀ ри╣ੈ (риЬਿри╡ੇਂ римੈрибриоਿੰриЯрии)। риЗри╕ ри╡ਿੱриЪ ри╣ੇриари▓ਾ риЦਿрибਾри░ੀ риЙੱрикри░ри▓ੇ рииੂੰ риЪੁригੌридੀ рижਿੰрижਾ ри╣ੈ。
• ри▓ੈрибри░ ри╕ਾриИриХри▓ਿриХ ри╡ਿризੀ (Ladder Cyclic Method): ри▓ੀриЧ риЯੂри░рииਾриоੈਂриЯ ри╡ਿੱриЪ рилਿриХри╕риЪри░ ридਿриЖри░ риХри░рии рижੀ ри╡ਿризੀ, риЬਿੱриеੇ риЯੀриоਾਂ риЪੱриХри░ ри╡ਾਂриЧ риШੁੰриорижੀриЖਂ ри╣рии。
• Sports Management: The art of planning, budgeting, and managing resources to execute sports programs flawlessly.
• Challenge Tournaments: Usually held for individual sports (e.g., boxing, tennis) where a low-ranked player challenges a higher-ranked player.
• Ladder cyclic method: A structural fixture drawing system under League tournaments where teams rotate in a clockwise cycle.
'римਾриИ' риЗੱриХ риЕриЬਿри╣ੀ ри╕ри╣ੂри▓рид ри╣ੈ, риЬਿри╕ ри╡ਿੱриЪ риХਿри╕ੇ риЯੀрио рииੂੰ рикри╣ਿри▓ੇ ри░ਾриКਂриб ри╡ਿੱриЪ риЦੇрибੇ римਿрииਾਂ ри╣ੀ ри╕ਿੱризਾ рижੂриЬੇ ри░ਾриКਂриб ри╡ਿੱриЪ рик੍ри░ри╡ੇри╕਼ риоਿри▓ риЬਾਂрижਾ ри╣ੈ। римਾриИ риХੱривриг ри▓риИ риХੁੱри▓ риЯੀриоਾਂ рииੂੰ 2 рижੀ риЕриЧри▓ੀ ри╕рин ридੋਂ ри╡ੱрибੀ рикਾри╡ри░ (2, 4, 8, 16, 32...) ри╡ਿੱриЪੋਂ риШриЯਾриЗриЖ риЬਾਂрижਾ ри╣ੈ。
A 'Bye' is a privilege given to a team in a knockout tournament where they bypass the 1st round and advance directly to the 2nd round. It is calculated by subtracting total teams from the next highest power of 2.
• риХੁੱри▓ риЯੀриоਾਂ (N) = 19
• риоੈриЪਾਂ рижੀ риЧਿригридੀ: N - 1 = 19 - 1 = 18 риоੈриЪ
• римਾриИ (Byes) рижੀ риЧਿригридੀ: 19 ридੋਂ риЕриЧри▓ੀ 2 рижੀ рикਾри╡ри░ 32 ри╣ੈ। риХੁੱри▓ римਾриИ = 32 - 19 = 13 римਾриИ
• Total teams (N) = 19
• Number of matches: N - 1 = 19 - 1 = 18 matches
• Number of Byes: Next power of 2 after 19 is 32. Total Byes = 32 - 19 = 13 Byes
риоਿриХри╕риб (риХੰримੀрииੇри╕਼рии) риЯੂри░рииਾриоੈਂриЯ рииੂੰ 4 ринਾриЧਾਂ ри╡ਿੱриЪ ри╡ੰрибਿриЖ риЧਿриЖ ри╣ੈ:
1. рииਾриХ-риЖриКриЯ риХрио рииਾриХ-риЖриКриЯ, 2. ри▓ੀриЧ риХрио ри▓ੀриЧ, 3. рииਾриХ-риЖриКриЯ риХрио ри▓ੀриЧ, 4. ри▓ੀриЧ риХрио рииਾриХ-риЖриКриЯ。
A Mixed tournament is divided into 4 parts:
1. Knock-out cum Knock-out | 2. League cum League | 3. Knock-out cum League | 4. League cum Knock-out
| риЯੂри░рииਾриоੈਂриЯ (Type) | риЧੁриг (Merits) - PA / EN | риФриЧੁриг (Demerits) - PA / EN |
|---|---|---|
| рииਾриХ-риЖриКриЯ (Knock-out) |
• риШੱриЯ ри╕риоਾਂ ри▓ੱриЧрижਾ ри╣ੈ риЕридੇ риЦри░риЪਾ риШੱриЯ ри╣ੁੰрижਾ ри╣ੈ। • Economical and less time-consuming. |
• риЪੰриЧੀ риЯੀрио рикри╣ਿри▓ੇ рижੌри░ 'риЪ римਾри╣ри░ ри╣ੋ ри╕риХрижੀ ри╣ੈ। • Good teams can get eliminated early due to one bad day. |
| ри▓ੀриЧ (League) |
• риЕри╕ри▓ рипੋриЧ риЯੀрио риЬੇридੂ римригрижੀ ри╣ੈ риЕридੇ риоੌриХੇ ри╡ੱриз риоਿри▓рижੇ ри╣рии। • Decides the true champion and provides maximum exposure. |
• ри╕риоਾਂ риЕридੇ рик੍ри░римੰризриХੀ риЦри░риЪਾ римри╣ੁрид риЬ਼ਿриЖрижਾ ри╣ੁੰрижਾ ри╣ੈ। • Requires a huge budget, sports staff, and long time execution. |